2 . كشورهاى اسلامى خارج از منطقه خاورميانه با توجه به پراكندگى جغرافيايى كشورهاى اسلامى خارج از منطقه خاورميانه ، همه كشورهايى كه در آسيا ، جنوب غرب آسيا و يا شمال آفريقا پراكنده‌اند ، جزو اين دسته به شمار مىآيند . كشورهايى چون افغانستان ، پاكستان ، بنگلادش ، مالزى و اندونزى در شرق خاورميانه و كشورهاى سودان ، تونس ، الجزاير ، مراكش و مغرب اسلامى در غرب خاورميانه واقع شده‌اند . مرزهاى فرهنگى كشورهاى اسلامى با وجود تمايز ملى و تفاوت هويت‌هاى سرزمينى ، عمده كشورهاى مسلمان به جز ايران و تركيه تحت‌تأثير زبان عربى هستند ، هرچند به دليل موانع موجود چون ناهمگونى فرهنگى ، يكپارچه‌سازى ملى و سياسى آنها كاملًا تحقق نيافته است . اين ناهمگونى فرهنگى در كشورهاى اسلامى عمدتاً به سه دسته بخش‌بندى مىشوند : 1 . كشورهاى داراى ناهمگونى زبانى و اشتراك مذهبى : در اغلب اين كشورها در كنار زبان رسمى ، زبان‌هاى بومى متنوعى وجود دارد كه به دليل همين ناهمگونى زبانى ، يكپارچه‌سازى ملى مقدور نيست ، اما از آنجا كه مذهبِ غالب آنها اسلام است ، همهء اقليت‌هاى زبانى گرد هم آمده‌اند . براى نمونه ، كشورهايى چون مراكش و الجزاير كه بيشتر جمعيتشان عرب‌زبان هستند و اقليت بربر زبان‌اند ، اما با تابعيت اسلام مشكل تأخير وحدت ملى را مرتفع نموده‌اند . كشورى چون ايران نيز با دارا بودن 90 % مسلمان شيعه ، يكى از متنوع‌ترين و ناهمگن‌ترين كشورهاى اسلامى به شمار مىآيد . « 1 » زبان رسمى ايرانيان پارسى است ، اما اقليت‌هاى زبانى ديگر نيز در ايران مىزيند ؛ همچون ترك‌زبانان آذرى در غرب و شمال غرب ، عرب‌زبانان در خوزستان و جنوب باخترى ، كردزبانان در غرب و شمال غربى ، بلوچ‌ها در خاور و جنوب خاورى و نيز لك و لر زبانان در دامنه‌هاى زاگرس و غرب ايران ، اين تنوع كم‌نظير زبانى و ناهمگونى فرهنگى منحصر به فرد در اثر پيوند متعالى اسلامى اهميت خود را از دست داده‌اند . به دليل همين پيوند مستحكم ، بيگانگان هرگز نتوانستند با سردادن آهنگ‌هاى جدايىطلبى و يا استقلال‌جويى و حتى توسعه افكار ناسيوناليستى ، در ميانشان اختلاف اندازند .

--> ( 1 ) . آلاسدير درايسدل و جرالد اچ . بليك ، جغرافياى سياسى خاورميانه و شمال آفريقا ، ترجمه دُرِّه ميرحيدر ( مهاجرانى ) ، ص 203 .